Ers y blynyddoedd cynnar o 1966, mae Lee Costa wedi bod yn dysgu ac yn addysgu Karate Kyokushinkai, nawr yn gwregus 6ed Dan, Lee Costa yn adrodd sut wnaeth ei daith gychwyn; “Pryd cychwynais i Karate, roedd gwregus du fel targed chwedlig”. Pan ddechreuodd Lee ymarfer, roedd pethau llawer yn wahanol nag yw nhw heddiw. Doedd yna ddim unrhyw Karatekas (y term a rhoddir i ymarferwr Karate) cofrestiedig gyda gwregus du yng Nghymru, roedd Lee yn dibynnu ar ddysgu sgiliau o llyfr agored Karate. Lee Costa yn cofio ef a’i addysgwr Howard Collins, oedd yn Karateka gwregus melyn yn dysgu y Kata Pinan Nidan yn elfennol o lyfr gan Masoyama ar y llawr.
Bu Lee Costa yn dysgu ac ymarfer mewn un o’r ychydig dojo’s o gwmpas, roedd yn sinema afradlon mewn ardal mynachdy yn Caerdydd, sydd nawr yn anfodloni, roedd y dojo wedi ei lleoli oddi ar heol Eastern Ave, os byddai Lee Costa wedi mynd milltir neu ddwy lawr heol y gogledd (North Road) efallai byddai ef wedi diweddu yn dojo David Michell’s yn ymarfer Wado-Ryu yn lle Kyokushinkai!
Ar ol ymarfer am amser, wnaeth dojo yn anffodus gael ei gau lawr, a wnaeth Lee Costa rhoi diwedd i ymarferion Karate am ddwy flynedd. Un diwrnod yn cerdded o amgylch canol y ddinas wnaeth Lee ymweld â Haward Collins eto. Wnaeth yr ymgyfarfod hyn atgoffa Lee o ddiddordeb ac atgofion, a wnaeth arwain ef tuag at fynd yn ôl at ymarfer Karate, y troy ma wnaeth ef ymarfer yn neuadd Corey. Efo addysgwr ar yr amser Mike Watkins, pwy oedd yn gwregus gwyrdd ar yr amser. Wnaeth Lee a Mike cynyddu i wregus du efo’i gilydd, er bod Mike dal yn teimlo fel addysgwr i Lee gan ei fod wedi dysgu gymaint oddi wrtho, ac i’r dydd yma mae Lee dal yn cael parch fawr iddo.
Mae Lee dal yn cofio y tro cyntaf wnaeth ef dod ar draws Karateka efo gwregus du, Steve Arneil, yna yn 3ydd Dan wedi dod i Caerffili i gwneud cwrs a brawf, rhan o’r cwrs oedd i rhedeg lan mnydd Caerffili yn droednoeth mewn amodau eithafol o oer er enghraifft, eira. Roedd yr holl ddisgyblion mor frwdfrydig am gael Kartka gwregus du yn dysgu nhw, eu bod nhw ddim yn gweld unrhyw beth o’r dasg a rhoddir iddyn nhw. Pryd wnaeth Arneil orffen ei gwrs yn Caerffili, roedd e’n meddwl bod r holl ddisgybion yn “gwyllt” gan ei fod nhw dal eisiau mwy o ymarfer, lle meddyliodd Arneil ei fod wedi dysgu y disgyblion i’r safon gorau sydd y bosib.
Steve Arneil oedd un o’r addysgwyr cyntaf byth, o unrhyw arddull i ddod mewn i Cymru, rodd y cwrs yn Caerffili wedi perswadio iddo fe dysgu disgyblion yma. Cyn bo hir wnaeth Howard Collins adael y dojo am gyfleuon gwell mewn Japan, Mike Watkins sef Karateka gwregus gwyrdd, o Gaerffili wedi cymryd dors y clwb a chyn bo hir bu Le Costayn gwneud enw i’w hun yn y Cylchedd Cystadleuthol.
Yn ystod yr amser, roedd yna ddau dim Cymru i anelu at. Y Gosodiad o hyn wedi ei gohiriedig tan bod Collins yn dod yn ol i Japan. Felly y Talentog Lee Costa wedi seilio ei hyn ar dim Lloegr a oedd yn cynnwys Karatekas er enghraifft, Brian Fitkin, Tick Donovan, Richie Noblett a mwy. Mae gan Lee Costa atgofion am y diwrndau yma, roedd disgyblion wedi ei indoctrineiddio hollol i credu rhagoriaeth mewn ei arddull. Nawr ei fod wedi aeddfedu bydd ef yn caniatau bod ddim un arddul yn well na’i gilydd. Er hynny, mae’n derbyn bod rhai ysgolion yn ymarfer llawer mwy galetach nag eraill ac yn gallu cofio cwrs yn yr haf yn yr Iseldiroedd pryd wneath Tadashi Nakamura a Shigeru Ovama wedi profi dewrder ac ysbryd o’r Karatekas sydd o’r rdd uchel. Ma e’n deall y rhesymau sydd yn gallu cael eu gweld gan eraill fel sadistiaeth, am fe, mae Karate ddim yn math o athletau, mae’n system ymladd pur a syml. I fod yn Karateka gwreus du mae’n medwl eich fod angen i bod yn anhgoel o gald, a ffordd dda o brofi hyn oedd i berson fnd yn erbyn gwahaniathau amhosibl. Wrth gwrs, dydy hyn ddim ond am yr ymroddedig. Y Clwb Cymedrig byth yn goddf a rheolaeth ac am rheswm, roedd clwb Lee Costa yn aros yn fach am nifer o flynyddoedd. Mae ymarfer Lee Costa yn ymarferol ac yn adlewyrchu ei ddiddordeb mewn hunan-amddiffyniaeth.
Wnaeth Lee Costa cymryd ei Dan cyntaf o dan Oyama a Nakamur yn y camp Karate mewn yr haf yn yr Iseldiroedd yn 1974 ac wedyn ei ail Dan yn Rhagfyr 1976 o dan Arneil. Wnaeth ei Trydydd Dan dod yn Chwefror 1978 ac mae’r holl wedi ei dilysu gan tystysgrifen Kyokushinkai wedi ei aryddo gan Mas Ovama.
Mae ef yn eithaf deifiol am y rhai sydd yn anwybbyddu Kata a ymarfer slfaenol yn lle system hollol Chwaraeon. Dwedai Lee bod rhain ddim yn Karatekas; ei fod nhw wedi canolbwyntio ar Karate i’r ffocws isaf ac yn gweithio ar y gwaharddiad o egwyddorion eraill.
Mae Lee Costa yn un o’r pobl godiog sydd yn gallu ymladd ‘ knockdown’ o’r rheolau WUKO heb unrhyw anawsterau ac hefyd yn gallu gwneud dda. Pryd oedd Lee yn cystadleuwr ‘ knockdown’, wnaeth ef dod yn 3ydd yn y category pwysau ysgafn mewn y pencampwriaeth ‘ knockdown’ Ewropeaidd cyntaf 1978 a wedi ennill y cystadleuaeth agored Cymru ‘knockdown’ yn yr adran pwysau ysgafn yn 1980. Mae ei yrfa mewn Karate yn llwyddianus iawn yn mynd yr holl ffordd yn ôl i 1971 pryd wnaeth ef ennill y ‘kumite’ unigol BWW. Mae ef hefyd yn medrus mewn kata ac wedi ennill y cystadleuaeth kata dynion yn y pencampwriaeth BWW yn 1972.
Dros y blynyddoedd mae Lee wedi helpu adeiladu yr ail gymdeithas mwyaf yng Nghymru, yn cofrestru’r cyrff llywodraethol Cymru gyda dros 600 o aelodau (15 o glybiau). Dywed Lee bod rhai o’r glybiau wedi mynd ei ffordd ei hyn ac yn nawr yn cymdeithas gyda hawliau ei hyn yn y WKGB, rhai o’r glybiau wedi ei cloi lawr. Mae Lee Costa yn ymarfer yn glwb ei hyn ddwy waith yr wythnos, mae ef trwy’r amser wedi trio cael cernlun is mewn Karate
Mae Lee dal yn ymarfer bron pob dydd, bu e’n trio mynd am rhedeg o dri millir, ac yna mae’n ymarfer sylfaenol ac yna mae’n ymarfer kata. Pob bore dydd Sadwrn am 9am mae’n ymarfer mewn parc Kymin ynm Mhenarth, lle mae’r disgyblion neu unrhyw un yn cael yr hawl i dod. Ond mae’n odidog byddwch yn gweld ef mewn tywydd glawiog !! Dwedai Lee bod unrhyw un yn croeso i ddod i ymarfer neu hyd yn oed cael cyngor.
Credai Lee bod Karate yn newid; Un o’r pethau mae Lee Costa yn casau yw sut mae arian yn unbenu rhai cymdeithasau Karate, efo sefydlu etholfraint lle mae disgyblion ( yn enwedig plant gyda caniatad ei rhiant neu gwarchod) angen llenwi mewn gorchmynion safle banc i dalu am gostiau. Weithiau pryd mae disgyblion am ddiweddaru ymarfer Karate, am rhesymau persynol, mae nhw’n gweld ei fod nhw dal angen talu am gostiau. Dydy hyn ddim beth mae Karate fod.
Mae Lee Costa yn teimlo for yna rhai addysgwyr sydd yn rhedeg cyndeithas Karate tu fewn i Cymru sydd yn gael ei rhagweld gyda dim hanes Karate. Mae rhai o’r addysgwyr yma mewn hawliau ei hunain ddim yn gwirioneddol yn Karataka. Mae’r unrhyw ffordd mae’n nhw’n gallu ymsefydlu cydnabyddiaeth yw trwy dulliau eilaidd. Mae rhai o’r addysgwyr yma yn benderfynnu i fynd i mewn i’r system dyfarnu, ac mae’n yr unrhyw ffordd ei fod nhw’n gallu mynd ar y matiau ymladd karate. Dim on rhai difarnwyr sydd yn wirioneddol wedi’i bod mewn stadiwm ymladd, mae’r gweddill ohonynt ddim byth wedi ymladd fath o gystadleuaeth. Cwestiwn sydd rhaid gael ei ofyn yma yw, ‘gall rhywun beirniadu rhwbeth dydyn nhw byth wedi brofi ei hunain?’ a sut gall dyfarnwyr o graddau Dan is fod ally feirniadu karatakas o graddau Dan uchaf na nhw?’ Mae Lee Costa yn teimllo fod rhai addysgwyr yn trio’n rhy galed i gael mewn i wleidyddiaeth oherwydd mae’n yr unrhyw ffordd ei fod nhw’n gallu teimlo’n grynus ac i gael ei cydnabyddu, ac mae ef yn credo ei fod e’n yr unrhyw esgus i drio ac i wneud enw a gael geirda am ei hunain. Mae ef yn credo fod hyn ddim yn Karate chwaith.
Dros y blynyddoedd mae Lee Costa wedi gwneud llawer am cyrff llywodraethol Cymraeg Karate (WKGB), mae hyn yn cyrff sydd wedi ei cydnabod gan y cyngor chwaraeon ar Cymru, sef yn rheoleiddio Karate yng Nghymru, gallwch chi weld ei ymglymiad a’i gorchestiadau mewn y rhan WKGB ar y wefan hon.
Mae Lee Costa yn gwybod fod ef ddim wedi gael y cyfleoedd yn Karate sydd ar gael heddiw, dyma pam mae ef trwy’r amser yn trio ei galetach i helpu a chynorthwyo ei ddisgylion ac unrhywun yn y system Karate cymryd mantais o beth sydd ar gael, os mae yna unrhyw beth mae Lee yn gallu helpu ei disgyblion gyda, mae ef bod amser yn trio rhoi ei ddisgyblion ar y trywydd cywir.
